Vrijwilligers zorgen voor vlinders en rupsen

Alfred

21 jun 2025

Ooit was het een soort binnentuin van gras en één magnolia waar niemand aandacht voor had. Nu is het een plek waar dagelijks veel mensen komen en genieten, waar vlinders om je heen dwarrelen en waar een veelheid van planten groeien. Dat was niet mogelijk geweest zonder de inzet van vrijwilligers.

Tineke & Jurre

Vlindertuin Philodila is te vinden bij Mariaoord in Rosmalen. Zodra je door de lamellen bij de tuin loopt, word je omringd door kleurige vlinders in alle soorten, maten en kleuren. Tineke – één van de vrijwilligers – kan me geen hand geven, want die zit vol met zand en modder omdat ze biologische planten aan het poten is. Ze leidt mij rond door de tuin en wijst mij op een aantal vlinders en rupsen. Ze vertelt dat ze geniet van het vrijwilligerswerk en de rust die ze in de tuin vindt. Ze komt meestal twee keer per week. De afgelopen jaren is gebleken dat ze groene vingers heeft. Ze is een echte natuurliefhebber en had al veel verstand van (inheemse) vlinders voordat ze begon in de vlindertuin.

De tuin is beperkt in omvang. Iets verderop is Jurre aan het werk. Hij is met zijn 22 jaar de jongste vrijwilliger. Hij draait al vijf jaar mee bij Mariaoord. Hij wandelde met bewoners naar diverse plekken en bracht ze naar de dagbesteding waardoor de reguliere zorg werd ontlast. Nu is hij al ruim anderhalf jaar actief in de tuin. “Door omstandigheden heb ik nu tijd. Ik ben hier twee ochtenden in de week actief. Verder ondersteun ik ook sportlessen in de buurt. Ik leer er veel van en hoop dat straks ook toe te passen in betaald werk.” Jurre begrijpt goed dat je voor veel werk een diploma nodig hebt en vindt dat ook een goede zaak. Hij wil nu kijken of hij een studie kan volgen. “Vrijwilligerswerk is heel leuk, maar je mag niet alles wat je graag zou willen.”

De waarde van de tuin

Ondertussen komen een aantal bewoners door de tuin lopen, ze zeggen hoi of maken een kort praatje met de vrijwilligers en zijn na korte tijd weg. Dat geldt niet voor Lianne. Ze zit in een rolstoel en komt elke dag in de tuin, het liefst meerdere keren. Twee grote vlinders zijn aan het paren en een tweede mannetje probeert zich ertussen te wringen, maar dat wil niet echt lukken. Ze geniet van dit tafereel. “Als ze ’s avonds hier de boel afsluiten, dan moeten ze me soms naar buiten duwen. Ik kan mij eigenlijk niet bedenken hoe het zonder de tuin zou zijn.” Het plateau van haar rolstoel zit vol met vlinderplaatjes. De tuin was er al toen ze hier kwam wonen. “Regelmatig komen de vlinders op me zitten. Soms neem ik foto’s van de vlinders en probeer dan online de naam erbij te zoeken.”

De planten in de tuin hebben verschillende functies. Sommige planten staan er voor de nectar. Elke vlinder heeft een eigen voorkeur en daarom zijn er verschillende planten aanwezig. Andere planten dienen als voedsel, vooral voor de rupsen. Die planten worden dan gewoon kaal gevreten. Lianne “Ik hoop binnenkort te regelen dat we op de afdeling planten mogen laten opgroeien die dan later in de kas gezet kunnen worden.” Het is duidelijk dat ze weliswaar bezoekster is, maar ondanks haar beperking graag wil bijdragen aan de tuin.

“Soms moet je stevig in je schoenen staan”

Jurre is druk bezig, maar vertelt ondertussen wat het vrijwilligerswerk voor hem betekent: “Ik vind het hier heel gezellig. Ik vind het leuk om met oudere collega’s te werken. Het maakt niet uit of je vrijwilliger of betaald medewerker bent, je wordt gelijkwaardig behandeld. Je wordt gewaardeerd voor wat je hier doet. Je mag als vrijwilliger best veel en dat maakt me ook een stuk zekerder. Soms komen er ook klassen langs en dan moet je stevig in je schoenen staan.” Behalve bewoners zijn ook bezoekers van buiten welkom. Daar zitten ook wel eens schoolklassen tussen. Van de begeleiding leert hij veel, ook de vaardigheid om met kinderen om te gaan. “Mogelijk kan ik mij door het volgen van een opleiding hierin verder ontwikkelen en is een functie als klasse-assistent in de toekomst een baan voor mij.”

Jurre aan het werk in de tuin

De tuin in de kas

In de tuin zitten ongeveer 100 tot 150 vlinders. In de zomer zijn het er meer dan in de winter, wat logisch is, want de vlinders reageren op temperatuur en licht. De tuin is nu overkapt als een soort kas en als de zon schijnt dan wordt het snel warm. Jurre: “Ooit was iemand vergeten de verwarming uit te zetten en toen was het hier 50 °C.” Hij kijkt op de thermometer en vertelt dat het nu ook 35 °C is. Op warme dagen kunnen wel de dakramen open.

Vorig jaar is de kas uitgebreid en is de overkapping verbeterd. Hoewel het meeste door een bedrijf is gedaan, hebben de vrijwilligers ook veel zelf gedaan. Jurre: “Er zijn veel uren ingegaan, ook het verzorgen van de nieuwe planten. Voorlopig was dit wel de laatste uitbreiding, al was het alleen maar vanwege de stookkosten.”

Tineke komt langslopen met een aantal takken die ze heeft gesnoeid. De takken zitten vol met wolluis. “Dat is lastig te bestrijden.” In de bomen hangen Insect Heroes doosjes, een natuurlijk bestrijdingsmiddel die de wolluis moet tegengaan.

Het werk achter de tuin

De tuin is in 2017 opgezet door Phil Duijzer. Als ze komt binnenlopen duurt het niet lang voordat er een vlinder op haar komt zitten. “Ze kennen me” zegt ze als introductie. Ook zij is vaak in de tuin en houdt scherp in de gaten wat er gebeurt. Ze leidt mij snel rond langs de plekken waar de rupsen zitten, ze lijkt elke plekje in de tuin wel te kennen. Ze is ook direct geïnteresseerd in hoever Jurre is gevorderd met de werkzaamheden vandaag. Het gaat om een waterpompje dat moest worden schoongemaakt, want er zat veel modder in.

_{Phil Duijzer met een vlinder in haar haar}

Het idee voor de tuin kwam bij toeval. Phil: “Ik liep met een vriendin in Enschede en zag toen een bordje ‘Vlinderfabriek’ en daar zijn we gaan kijken. Het bleek een tentoonstelling over vlinders te zijn. Achter de ruimte was een tuintje waar ze gaas over hadden gespannen en daar vlogen de mooiste vlinders.” Ze werkte toen zelf al bij Mariaoord en was bekend met de ongebruikte binnentuin en zag daarin een mogelijkheid voor een prikkelarme omgeving voor een deel van de bewoners. De overkapping is geïnspireerd op bogen die ze zag bij fruittelers in de Bommelerwaard. Ze kwam in contact met de leverancier hiervan en die beloofde dat hij iets zou maken voor een vriendelijk prijsje. Toen ze de offerte kreeg was ze teleurgesteld, wat de leverancier niet begreep. Het bleek dat hij een nul teveel had opgeschreven en zo is de overkapping er gekomen. Deze heeft acht jaar dienst gedaan. 

De tuin als stichting

“Vorig jaar zijn we een stichting geworden. Dan kun je ook bij andere organisaties geld ophalen. We maken gebruik van wijk- en buurtgelden, postcodeloterij, buurtfonds en VSB-fonds. Om te maken wat het nu is, was €40.000,- nodig en dat is binnengehaald.” Het is nu een echte kas geworden die het hele jaar door bezocht kan worden. De tuin is geheel afhankelijk van donaties. Mariaoord stelt de grond ter beschikking en mag Phil een aantal van haar betaalde uren besteden aan de tuin. “Het is een heel mooi project.”

Een klein deel van de vlinders komt uit eigen kweek, de meesten worden aangeschaft. Dat komt ook omdat elke vlinder een eigen specifieke plant nodig heeft om eitjes te leggen. Als je die plant niet hebt, dan komen er geen eitjes. De eitjes worden rupsen, maar dat is onvoldoende om de populatie in stand te houden. Phil: “Elke drie tot vier weken halen we poppen en die plaatsen we in een eigen popkast. Als ze uitkomen zetten we ze samen met bewoners uit in de tuin.”

In die zin is de hele levenscyclus van vlinders te zien. “Als de vlinders overlijden en ze zien er nog goed uit, dan zetten we ze op. De opgezette vlinders zijn te koop.” Ze laat me trots de opgezette vlinders en de popkast zien.

Op dit moment werken er 6 vrijwilligers in de tuin. Phil: ”Soms helpen de mensen uit de dagbesteding mee, maar we kunnen altijd extra vrijwilligers gebruiken.” Dat blijkt, want voor het ik het weet ben ik zelf aan het meehelpen met het plaatsen van een zware steen voor een fonteintje. Als ik wegga, krijg ik nog een stapel ansichtkaarten in mijn handen gedrukt om uit te delen zodat er meer bezoekers komen. En vrijwilligers.